માનવ દાંતના
પ્રકાર અને દાંત આવવાનો સમય
દાંતના પ્રકાર
અને કાર્ય
દાંતની બાહ્ય રચના
(Structure of Tooth)
દાંતની આંતરિક રચના - દાંત શેના બનેલા હોય છે
દાંતના મહત્વના
કાર્યો
દાંતમાં થતાં
સામાન્ય રોગો
દાંતની સંભાળ
કેવી રીતે રાખશો ?
દાંત આપણા શરીરનો ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ છે. ખાવા, બોલવા અને સુંદર સ્મિત માટે દાંત ખુબ જ જરૂરી છે. આપણા દાંત ખોરાકના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેઓ ખોરાકને કાપીને કચડી નાખે છે, તેમજ લાળરસ સાથે ભેળવીને ખોરાકને નરમ બનાવે છે જેથી તેને ગળી જવામાં સરળતા રહે તેમજ પાચનતંત્રના આગળના અવયવોનું કાર્ય સરળ બનાવે છે. આમ, ખોરાકના પાચનની શરૂઆત મોઢામાં આવેલ દાંતથી જ શરૂ થઈ જાય છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે માનવ દાંત કેવી રીતે બનેલા છે અને કેમ મહત્વપૂર્ણ છે.
માનવ દાંતના પ્રકાર અને દાંત આવવાનો સમય
દાંત બે પ્રકારના હોય છે, દુધિયા દાંત અને કાયમી દાંત
દુધિયા દાંત (Milk Teeth)
- દુધિયા દાંતની સંખ્યા કુલ 20 હોય છે
- બાળકની આશરે 6 મહિનાથી શરૂ કરીને થી 2 થી 3 વર્ષની ઉંમર સુધી આવે છે
- બાળકોમાં ખાવા તેમજ બોલવામાં મદદરૂપ થાય છે
- જડબાના સામાન્ય વિકાસ માટે જરૂરી છે તેમજ કાયમી દાંત માટે જગ્યા બનાવે છે
કાયમી દાંત (Permanent Teeth)
- કાયમી દાંતની સંખ્યા કુલ 32 હોય છે. જેમાં ડહાપણ દાંઢનો પણ સમાવેશ થયેલ છે.
- 6 વર્ષની ઉંમર પછી આવવા લાગે છે
- જો યોગ્ય કાળજી રાખીએ તો કાયમી દાંત આખી જિંદગી ચાલી શકે
દાંતના પ્રકાર અને કાર્ય
છેદક દાંત (Incisors – 8)
- ખોરાકને કાપવા માટે.
ભેદક દાંત - તીક્ષ્ણ દાંત – રાક્ષી દાંત (Canines – 4)
- ખોરાકને ચિરવા માટે.
નાની દાંઢ (Premolars – 8)
- ખોરાકને દડવા માટે.
મોટી દાંઢ (Molars – 12)
- ખોરાક સારી રીતે દડવા માટે.
દાંતની બાહ્ય રચના (Structure of Tooth)
દાંત મુખ્યત્વે
બે ભાગનો બનેલો હોય છે:
- Crown (માથુ) – પેઢાની બહાર દેખાતો ભાગ
- Root (મૂળિયાં) – પેઢાં તેમજ હાડકાની અંદરનો, ન દેખાતો ભાગ
દાંતની આંતરિક રચના- દાંત શેના બનેલા હોય છે
- Enamel (ઇનેમલ) – બહારનો મજબૂત સફેદ પડ. શરીરની સૌથી મજબૂત પેશી છે.
- Dentin (ડેન્ટીન) – અંદરનો થોડોક નરમ અને સંવેદનશીલ ભાગ
- Pulp (પલ્પ) – નસો અને રક્તવાહિનીઓ ધરાવતો ભાગ
- Cementum(સિમેન્ટમ): દાંતના મૂળને આવરી લેતું હાડકા જેવું પડ, જે દાંતને હાડકાં સાથે જોડી રાખે છે.
દાંતના મહત્વના કાર્યો
- ખોરાક ચાવવા માટે
- સ્પષ્ટ બોલવા માટે
- ચહેરાની સુંદરતા માટે
- આત્મવિશ્વાસ માટે
દાંતમાં થતાં સામાન્ય રોગો
- દાંતનો સડો (Dental Caries)
- પાયોરિયા – પેઢાંના રોગો
- દાંત વાંકાચૂંકા હોવા (Malocclusion)
- દાંતમાં સંવેદનશીલતા
- ડહાપણ દાઢની તકલીફ
- પીળા દાંત
- દાંત તૂટી જવા
- મોંઢાની વાસ
સમયસર સારવાર
કરાવવાથી મોટી ભાગની સમસ્યાઓ ટાળી શકાય છે.
દાંતની સંભાળ કેવી રીતે રાખશો?
- પૌષ્ટિક તેમજ રેસાવાળો ખોરાક લો
- દિવસમાં બે વખત બ્રશ કરો
- રોજ ફ્લોસ કરો
- વધારે પડતો મીઠો તેમજ ચીકણો ખોરાક ટાળો
- યોગ્ય પધ્ધતિથી ટુથ બ્રશ કરો (અહી યુ ટ્યુબ વિડીયોની લીંક આપેલી છે)
- સારા ટુથબ્રશ તેમજ ટુથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરો
- દર 6 મહિને ડેન્ટલ ચેકઅપ કરાવો
- દર છ મહિને દાંતની સફાઈ (Scaling) કરાવો
સ્વસ્થ દાંત સ્વસ્થ જીવનનું આધાર છે. નાની વયથી જ દાંતની યોગ્ય કાળજી રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે. નિયમિત ડેન્ટલ ચેકઅપથી મોટી સમસ્યાઓ ટાળી શકાય છે.
